Instrukcja

użytkowania polskiego biopreparatu z grzybem mikoryzowym Hebeloma crustuliniforme wytwarzanego w laboratorium szczepionek mikoryzowych w Leśnym Banku Genów Kostrzyca

Prof. dr hab. Stefan Kowalski

 1.      Informacje podstawowe dotyczące biopreparatu z grzybem Hebeloma crustuliniforme.

Grzyb Hebeloma crustuliniforme – włośnianka rosista występuje pospolicie w Polsce zarówno w lasach iglastych jak i liściastych. Jego owocniki można spotkać w lesie od późnego lata do późnej jesieni. Niestety nie nadają się do spożycia, są trujące dla ludzi, zaś dla drzew leśnych grzyb ten jest niezbędny dla ich optymalnego wzrostu i rozwoju, ponieważ nawiązuje z nimi związki symbiotyczne, tworząc wielce efektywne ektomikoryzy.

Biopreparat zawiera żywą, wegetatywną grzybnię Hebeloma crustuliniforme, która została wyizolowana z owocników zebranych w polskich lasach. Szczep, na którym opiera się produkcja biopreparatu cechuje wysoka aktywność mikoryzogenna. Został on wyizolowany i wyselekcjonowany w laboratorium Katedry Fitopatologii Leśnej Akademii Rolniczej w Krakowie, a jego autentyczność w produkcji biopreparatu jest stale monitorowana przez to laboratorium. Nośnikami tej grzybni w biopreparacie są wermikulit i torf kwaśny.

Biopreparat z grzybem Hebeloma crustuliniforme korzystnie wpływa na wzrost i rozwój sadzonek drzew iglastych i liściastych, zarówno w produkcji szkółkarskiej jak i po wysadzeniu ich w uprawy.

2.      Zakres stosowania biopreparatu z grzybem Hebeloma crustuliniforme.

 Biopreparat może być używany w szkółkach, w których prowadzi się hodowlę materiału sadzeniowego z zakrytym i nagim systemem korzeniowym, ale wyłącznie na substratach torfowych. Zabiegowi sterowanej mikoryzacji (inokulacji sadzonek grzybnią znajdującą się w biopreparacie) mogą zostać poddane sadzonki sosny, świerka, modrzewia, dębu, buka, graba, lipy i brzozy.

3.      Korzyści wynikające ze stosowania w praktyce szkółkarskiej biopreparatu
z grzybem Hebeloma crustuliniforme.

       Biopreparat poprawia wzrost i rozwój sadzonek, a w szczególności:

§         Zwiększa liczbę korzeni bocznych, a zwłaszcza krótkich ostatniego rzędu obficie wyposażonych w ektomikoryzy.

§         Zwiększa powierzchnię chłonną korzeni poprzez obfitość grzybni ekstramatrykalnej przerastającej substrat hodowlany.

§         Poprawia zaopatrzenie sadzonek w wodę i zwiększa tolerancję na suszę.

§         Poprawia bilans wykorzystania składników pokarmowych z nawożenia mineralnego.

§         Poprawia jakość handlową sadzonek, zwłaszcza ich wybarwienie.

§         Zwiększa odporność sadzonek na choroby korzeniowe.

§         W hodowli pojemnikowej poprawia zwięzłość bryłki korzeniowej.

§         Zmniejsza ryzyko zamierania korzeni drobnych przy przesadzaniu.

§         Zwiększa przeżywalność sadzonek w uprawach.

4.      Zagrożenia.

 Grzyb Hebeloma crustuliniforme jest naturalnym składnikiem biocenozy leśnej. Jego owocniki nie nadają się do spożycia, ponieważ zaliczane są do grzybów trujących. Grzyby należące do tego rodzaju nigdy nie były podawane w literaturze jako potencjalne grzyby chorobotwórcze dla ludzi czy zwierząt. Osoby, które wykazują skłonności alergiczne
w stosunku do grzybów, pracując z biopreparatem powinny używać rękawic gumowych.

5.      Wymagania w stosunku do substratu hodowlanego i zakresu stosowania fungicydów.

 Substrat hodowlany (podłoże), na którym mają być hodowane sadzonki poddane zabiegowi sterowanej mikoryzacji biopreparatem z grzybem Hebeloma crustuliniforme nie musi być substratem sterylnym (parowanym), ale wymagane jest, aby był sporządzony na bazie torfu sfagnowego wysokiego charakteryzującego się:

§         niskim stopniem rozkładu do 15%

§         pojemnością powietrzną powyżej 20%

§         wysoką pojemnością wodną powyżej 1100%

Stałym składnikiem substratu do hodowli sadzonek poddanych zabiegowi sterowanej mikoryzacji powinien być wermikulit o frakcji oznaczonej w handlu Nr 3 - 8. Udział wermikulitu w substracie hodowlanym powinien wynosić, co najmniej 15%. Dodatek wermikulitu, dzięki jego strukturze i właściwościom, polepsza warunki rozwoju i życia grzybni. Parametry powietrzne substratu hodowlanego powinny być regulowane przez dodanie 10% perlitu, a jego pojemność powietrzna powinna być utrzymana na poziomie nie niższym niż 20%. Istnieje możliwość zakupienia w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie gotowego substratu hodowlanego odpowiadającego ww. parametrom (Nadleśnictwo Rudy Raciborskie, ul. Rogera 1, 47-430 Rudy Raciborskie, te. 032 4103029).

Poziom kwasowości substratu hodowlanego musi być systematycznie kontrolowany
i odpowiedni do rodzaju hodowanego materiału sadzeniowego. Grzybnia Hebeloma crustuliniforme najlepiej rozwija się w podłożu lekko kwaśnym, przy pH pomiędzy 5,0 a 7,0.

Ważnym zagadnieniem jest właściwe nawożenie sadzonek poddanych zabiegowi sterowanej mikoryzacji. Nadmiar azotu w substracie hodowlanym wpływa negatywnie na inicjacje procesu nawiązania związku ektomikoryzowego. Optymalnego rozwoju ektomikoryz nie zakłócają nawozy powoli i stopniowo uwalniające składniki odżywcze do substratu hodowlanego, o zmniejszonej zawartości azotu, a także nawożenie dolistne.

Użycie fungicydów może wpływać negatywnie na proces zawiązywania się mikoryz, szczególnie w pierwszym miesiącu wzrostu i rozwoju siewek. Stosując substrat hodowlany
o ww. parametrach nie ma potrzeby przedsiewnego zaprawiania nasion. W przypadku wystąpienia pierwszych objawów chorobowych i konieczności przeprowadzenia zabiegu ochronnego stosować można niżej wymienione fungicydy, które w dotychczasowej praktyce szkółkarskiej nie wpływały negatywnie na przebieg sterowanej mikoryzacji grzybem Hebeloma crustuliniforme:

§         Euparen Multi 50 WG, Falcon 460 EC, Gwarant 500 S.C., Miedzian 50 WP, Polyram 70 WG, Previcur 607 SL, Sarbrawit 530 SC, Sarfun 500 S.C., Siarkol Extra 80WP, Sincocin AL., Thiram Grannuflo 80 WG.

6.      Pakowanie i przechowywanie.

 Biopreparat pakowany jest w sterylnych, termoodpornych, workach foliowych. Każdy worek zawiera 3,5 litra biopreparatu z aktywną grzybnią Hebeloma crustuliniforme. Biopreparat do czasu użycia w szkółce, winien być przechowywany w chłodni, w stałej temperaturze
8–10^o C. Nie można przechowywać biopreparatu w temperaturze poniżej 3⁰C i nie można dopuścić do jego zamrożenia. Maksymalny okres przechowywania biopreparatu w tych warunkach, bez utraty jego żywotności wynosi 12 miesięcy.

7.      Zasady postępowania przy zabiegu sterowanej mikoryzacji w szkółce.

 Partię biopreparatu z grzybem Hebeloma crustuliniforme przeznaczoną do wykonania zabiegu sterowanej mikoryzacji, po otwarciu opakowania, należy przecierać przez czyste sito
o średnicy oczek około 5mm do czystego pojemnika z dodatkiem wermikulitu tak, aby otrzymać w miarę jednorodną, maksymalnie rozdrobnioną i sypką mieszaninę. Praktycznie taką mieszaninę uzyskuje się stosując na jedną 3,5 litrową porcję biopreparatu 6-8 litrów wermikulitu. Całość należy teraz dobrze wymieszać w celu uzyskania tej samej, stałej dawki biopreparatu dla każdej sadzonki i zużyć w przeciągu jednego dnia, w możliwie jak najkrótszym czasie.

§         W hodowli pojemnikowej:

Wymagana dawka biopreparatu z grzybem Hebeloma crustuliniforme w substracie hodowlanym jest zróżnicowana i zależy od wielkości pojemnika i gatunku drzewa poddanego zabiegowi sterowanej mikoryzacji. Przy obliczaniu objętościowej dawki biopreparatu należy uwzględnić około 20 – 25% zagęszczenie substratu hodowlanego w pojemniku.
W pojemnikach małych, o pojemności V-50 dawka biopreparatu powinna być wyższa i dla świerka i modrzewia przeznaczonego do szkółkowania wynosi odpowiednio 3% i 5% ogólnej objętości zagęszczonego substratu hodowlanego. W pojemnikach dużych, o pojemności
V-120, V-265, V-300 i większych, dawka biopreparatu jest niższa i może wynosić od 2,0% do 2,5% objętości zagęszczonego substratu. Odpowiednią dawkę biopreparatu należy starannie wymieszać z substratem hodowlanym ręcznie lub mechanicznie.

Dozowanie biopreparatu do substratu hodowlanego musi odbywać się bezpośrednio przed napełnieniem pojemników i siewem. Nie można dopuścić do wysuszenia biopreparatu. Po obsianiu pojemników należy je podlać.

Pojemniki przeznaczone do hodowli sadzonek poddanych zabiegowi sterowanej mikoryzacji muszą być czyste i zdezynfekowane. W przypadku stosowania pojemników wcześniej nieużywanych w hodowli siewek, nie ma potrzeby ich dezynfekcji.

§         W hodowli prowadzonej w inspektach lub korytach:

Inspekty lub koryta, w których mają być hodowane siewki poddane zabiegowi sterowanej mikoryzacji grzybem Hebeloma crustuliniforme muszą być dokładnie oczyszczona ze starego substratu hodowlanego aż do podłoża. Jeżeli w tych korytach lub inspektach hodowane
w poprzednim sezonie wegetacyjnym siewki chorowały, to należy je przed napełnieniem nowym substratem najpierw zdezynfekować.

Przyjmując, że na 1 ar kwatery siewnej potrzeba 25 m³ substratu hodowlanego, dla obniżenia kosztów, można go przygotować w dwóch częściach.

Część pierwszą, to jest 16 m³ można traktować jako „podkład” i może go stanowić torf wysoki odkwaszony, nie sterylizowany, jedynie z 15% udziałem perlitu, wzbogacony w minimalną dawkę (0,5 kg/m³) nawozu startowego „Azofoska”. Tak spreparowany substrat hodowlany należy równą warstwą wyłożyć na dno w kwaterze siewnej w korycie lub
w inspekcie i stopniowo podlewając doprowadzić do odpowiedniej wilgotności, aby stanowił właściwe podłoże dla drugiej części substratu hodowlanego (zawierającego szczepionkę), który zostanie na ten podkład nałożony.

Część drugą, to jest 9 m³ substratu hodowlanego przygotować na bazie torfu, analogicznie jak podano w punkcie 5. Do części drugiej substratu hodowlanego dodawany jest biopreparat. Wymagana dawka biopreparatu z grzybem Hebeloma crustuliniforme w substracie hodowlanym, w korytach lub inspektach, wynosi 350 litrów czystego biopreparatu na 1 ar powierzchni siewnej. Biopreparat przygotowuje się według tych samych zasad jak podano w punkcie 7.

Całość tak przygotowanego biopreparatu należy teraz starannie i równomiernie wymieszać z wcześniej przygotowaną drugą częścią substratu hodowlanego (np. w betoniarce lub ręcznie) i niezwłocznie przenieść na kwaterę siewną w inspekcie lub korycie, układając równą warstwą na podłoże. Tę czynność postępowania technologicznego można zmechanizować wykładając równą warstwą drugą część substratu hodowlanego na wcześniej przygotowane podłoże, a następnie posypać równomiernie biopreparatem z grzybem Hebeloma crustuliniforme, przygotowanym w sposób wyżej podany i przy pomocy glebogryzarki wymieszać biopreparat z substratu hodowlanego na głębokość około 15cm, wyrównać kwaterę i posiać nasiona. Zalecany jest siew punktowy lub rzędowy. Raz wprowadzony biopreparat z grzybem Hebeloma crustuliniforme na kwaterze siewnej
w inspekcie lub w korycie nie wymaga jego uzupełnienia w kolejnych 2-3 sezonach wegetacyjnych, a sadzonki będą wykazywały prawidłowo rozwinięte ektomikoryzy z tym grzybem.

8.      Producent i dystrybutor biopreparatu mikoryzowego z grzybem Hebeloma crustuliniforme.

 Producentem i dystrybutorem biopreparatu mikoryzowego są laboratoria mikoryzowe Lasów Państwowych :

• Zespół Produkcji Biopreparatu w LBG Kostrzyca, 58-535 Miłków 300,
  tel. 075 7131663. Tryb składania zamówienia – patrz zamówienie.
• Laboratorium w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie, adres jw.

Dla zainteresowanych odbiorców Lasy Państwowe mogą organizować szkolenia i udzielać kompetentnego instruktażu we własnych ośrodkach szkoleniowych.

9.      Prawa właścicielskie, rekomendacje.

 Polska technologia mikoryzacji oparta na grzybni Hebeloma crustuliniforme powstała
w wyniku prowadzenia długoletnich badań naukowych, inicjowanych i finansowanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Lasy Państwowe są właścicielem tej technologii i maja 6-letnie doświadczenia w jej stosowaniu we własnych szkółkach kontenerowych oraz w szkółkach otwartych prowadzących hodowlę gatunkowo zróżnicowanego materiału sadzeniowego w pojemnikach, w inspektach i w korytach. Biopreparat wdrażany jest na terenie całej Polski, ogółem w 62 nadleśnictwach. Rocznie zabiegowi sterowanej mikoryzacji poddawanych jest około 10.000.000 sadzonek różnych gatunków drzew iglastych i liściastych, wysadzanych następnie w uprawy leśne. Stosowana technologia podnosi jakość hodowanych sadzonek i znacząco wpływa na ich udatność
w uprawach, zwłaszcza na glebach zdegradowanych i gruntach porolnych. Lasy Państwowe dysponują szczegółowymi wynikami badań w tym zakresie. W roku 2003 technologia ta zdobyła pierwsze miejsce w konkursie Ministra Środowiska i Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej dla wyrobów i wdrożonych rozwiązań technologicznych eksponowanych na Międzynarodowych Targach Ekologicznych POLEKO.

Dla zainteresowanych: więcej informacji w „Biblioteczce Leśniczego”, Wydawnictwo Świat, zesz. 221, Warszawa, 2005